บทความการเกษตร เพาะเลี้ยง “หอยแครง”

“หอยแครง” เป็นอาหารทะเลที่นิยมบริโภคอย่างแพร่หลาย เป็นอีกหนึ่งสัตว์น้ำที่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจ ในประเทศไทยพบว่ามีการเลี้ยงครั้งแรกที่ ต.บางตะพูน อ.บ้านแหลม จ.เพชรบุรี ต่อมาจึงได้ขยายพื้นที่การเลี้ยงไปตามจังหวัดต่างๆ ที่อยู่แถบชายฝั่งและสภาพพื้นที่เหมาะสม อาทิ ฝั่งอันดามันและอ่าวไทย ได้แก่ จ.สมุทรสงคราม จ.เพชรบุรี จ.สุราษฎร์ธานี จ.นครศรีธรรมราช จ.ภูเก็ต จ.สตูล จ.ปัตตานี เป็นต้น
ลักษณะหอยแครง
หอยแครงชนิดที่นิยมนำมาใช้ในการเลี้ยง เรียกทั่วไปว่า หอยแครงเทศ, หอยแครงขุ่ย, หอยแครงปากมุ้ม เป็นหอยที่มีขนาดไม่ใหญ่มากนัก ชอบฝังตัวอยู่ตามชายหาดโคลนหรือเลนละเอียดในบริเวณชายฝั่งทะเล หอยแครงชอบฝังตัวอยู่ตามผิวดินโคลน และจะขึ้นมาผิวดินเมื่อระดับน้ำสูงขึ้น เพื่อหาอาหาร
การเลือกสถานที่เพาะเลี้ยง
1. ควรเลือกชายฝั่งทะเลบริเวณปากแม่น้ำหรืออ่าว ข้อสำคัญคือควรเป็นแหล่งที่หอยแครงเกิดอยู่แล้วตามธรรมชาติ หรือสามารถจัดหาพันธุ์หอยเพื่อหว่านเลี้ยงได้สะดวก
2. พื้นที่ควรเป็นหาดโคลนเรียบ มีความลาดเอียงน้อย เป็นอ่าวที่บังคลื่นลมได้ดี กระแสน้ำไม่แรงเกินไปเพื่อป้องกันคลื่นลมพัดพาหอยแครงไปกองรวมกัน
3. ดินควรเป็นดินเลน, ดินโคลนละเอียดหรือดินเหนียวปนโคลน ควรมีความหนาของผิวหน้าดินเลนไม่ต่ำกว่า 40-50 ซม.
4. ช่วงความลึกของน้ำในแหล่งเลี้ยงควรลึกประมาณ 0.5-1 เมตร (ระดับทะเลปานกลาง) และความเค็มของน้ำทะเลบริเวณแหล่งเลี้ยงควนเปลี่ยนอยู่ในช่วง 10-31 ส่วนในพัน เพราะถ้าน้ำมีสภาพจืดเกินไปอาจทำให้หอยแครงตายได้
5. ห่างไกลน้ำเสียจากโรงงานอุตสาหกรรมและแหล่งอาศัยของชุมชน เพื่อให้เนื้อหอยมีคุณภาพ ปลอดภัยต่อผู้บริโภค
รูปแบบการเลี้ยง แบ่งเป็น 2 ระบบหลักๆ คือ
1. ระบบดั้งเดิม เป็นการทำฟาร์มขนาดเล็ก เนื้อที่เลี้ยงประมาณ 5-30 ไร่/ครอบครัว โดยกั้นคอกด้วยเฝือกไม้ไผ่ แล้วนำลูกหอยมาหว่าน ขนาดของลูกหอยที่เลี้ยงขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ หากเป็นหอยพื้นเมืองของ จ.เพชรบุรี จะใช้ลูกหอยขนาดใหญ่ คือ 400-1,200 ตัว/กิโลกรัม ขนาดที่นิยมหว่านเลี้ยงประมาณ 450 ตัว/กิโลกรัม จะมีอัตราการหว่านประมาณ 800-1,500 กิโลกรัม/ไร่ ต้องมีการตรวจสภาพและเกลี่ยหอยทุกๆ 15 วันหรือทุกๆ เดือน โดยใช้เครื่องมือ ‘โพง’ คล้ายคราด
ส่วนการเก็บผลผลิตสามารถใช้เรือลาก, ใช้กระดานถีบเลนเก็บหอย, เก็บหอยด้วยมือ, ใช้คราด เป็นต้น และคัดขนาดลูกหอย หลังจากเลี้ยงได้ 1 ถึง 1 ปีครึ่ง ซึ่งขนาดที่ตลาดต้องการประมาณ 70-80 ตัว/กิโลกรัม
2. ระบบพัฒนา เป็นการเลี้ยงแบบธุรกิจขนาดใหญ่ เนื้อที่ประมาณ 200-1,000 ไร่/ผู้เลี้ยงหนึ่งราย ใช้ไม้เสาปักบอกอาณาเขตห่างกันประมาณ 2 เมตร/ 1 ต้น ล้อมรอบแปลงหอย ลูกหอยที่นำมาเพาะเลี้ยงมีขนาดเล็กนิยมใช้พันธุ์จากประเทศมาเลเซีย มีขนาดตั้งแต่ 1,000-3,000 ตัว/กิโลกรัม อัตราการหว่านเช่นเดียวกับระบบดั้งเดิม ระยะเวลาเลี้ยงประมาณ 1-2 ปี จะได้ขนาดที่ตลาดต้องการประมาณ 80-120 ตัว/กิโลกรัม
ปัญหาในการเลี้ยงหอยแครงที่เกษตรกรพบประจำ คือ การเกิดขี้ปลาวาฬ ซึ่งมักเกดในช่วงเดือนกันยายน ถึงเดือนพฤศจิกายน จะไม่สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ อีกทั้งไม่มีตลาดรับซื้อ เกษตรกรผู้เลี้ยงจึงมักขายหอยแครงแดพ่อค้าคนกลางซึ่งจะรับหอยส่งออกไปขายที่ประเทศจีนในช่วงต้นปี
ขอบคุณข้อมูลและรูปภาพจาก : www.aquatoyou.com